Je ziet het vaker voorbij komen, foto’s van ongelukken, brand, politie-inzet, etc. Vaak zie je foto’s van de hulpverleners, een traumahelikopter die opstijgt of een grote brand van een fabriekspand. Maar ook zie je regelmatig tussen deze foto’s de slachtoffers in beeld, soms herkenbaar, soms niet. Onder de noemer “112 fotografie” gaan dagelijks vele fotografen in heel Nederland op pad om verslag te doen van wat er aan ongelukken in hun regio gebeurt. Het fotograferen van vooral ongelukken levert nog weleens kritiek op, of zelfs fysiek geweld naar de fotograaf. Maar is dit wel terecht?

In dit verhaal laat ik een “112 fotograaf” aan het woord, maar ook iemand die ooit slachtoffer is geweest zal zijn ervaringen vertellen. Zelf ben ik betrokken geweest bij een zwaar ongeluk als familie van een slachtoffer en heb in die hoedanigheid de foto’s bekeken, hier zal ik ook mijn ervaringen over vertellen.

112 fotograaf Vincent Snoek, beheerder van fotoweblog “ophuizerhoogte.nl” en fotograaf voor een fotopersbureau, heeft enkele vragen beantwoord, zijn antwoorden zijn in onderstaand artikel verwerkt.

Fotografie Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek

112 fotografie, waarom het leed van anderen fotograferen?

Mensen zijn nieuwsgierig, als men een brandweerwagen voorbij hoort komen wil men vaak weten wat er aan de hand is. Vaak gaat men dan op zoek op internet wat er is gebeurd, informatie opzoeken is heel natuurlijk. Mensen willen vaak ook juist zien wat er aan de hand, het klinkt raar, maar dan geloven mensen pas dat er echt iets ernstigs aan de hand is. Er komt dan ook meer begrip voor de situatie.

Stel je staat in een file en je hoort op de radio dat er een ongeval is gebeurd, je baalt natuurlijk als een stekker dat je zo lang moet wachten Ondertussen ga je maar op je telefoon op zoek naar wat er aan de hand is, je ziet al snel dat er een zeer ernstig ongeluk met meerdere auto’s vooraan de file is gebeurd. Ineens krijg je veel meer begrip voor het feit dat jij moet wachten, je moet dit maar even uitzitten.

Hoe gaat dat dan in zijn werk?

Iedere 112 fotograaf heeft natuurlijk zijn/haar eigen werkwijze, via de zogenaamde P2000 websites kan je veel informatie over waar die sirene die je hoort naartoe gaat, je kunt dan ook direct naar de locatie gaan. Veel fotografen werken met een pieper, deze heb je dan de hele dag bij en gaat af zodra er iets aan de hand is, dit kan ook midden in de nacht. Vincent Snoek gebruikt momenteel een app op zijn telefoon, deze is in te stellen op een bepaald gebied, bijv. 15 of 20 km rondom je woning. Zodra er binnen dit gebied iets gebeurt krijg je direct een melding op je telefoon, heel handig dus. Maar zodra het echt raak is wordt hij gebeld door het persbureau.

Bij iedere melding ontvang je direct de straatnaam zodat je weet waar je moet zijn. Maar om naar iedere melding toe te gaan is niet te doen, veel meldingen zijn niet interessant of je komt er aan en dan blijkt het over te zijn of niet veel aan de hand te zijn.

 

“Vooral bejaardenhuizen geven vaak valse meldingen als er weer een pannetje is droog gekookt.”

Vincent Snoek

De politie heeft een eigen sommunicatiesysteem waardoor veel meldingen niet bekend worden, deze geven alleen persmeldingen of een verzoek tot contact met de meldkamer door via het P2000 systeem. Begrijpelijk want als ze bijvoorbeeld ergens een inval gaan doen en je weet dat voordat de inval plaatsvindt kunnen criminelen dat natuurlijk ook.

Zodra je de foto’s gemaakt hebt kan je ze via wifi naar je telefoon sturen, hier kan je dan een selectie maken (meestal rond de 10 a 12) en doorsturen naar het persbureau. De media wil alles zo snel mogelijk hebben, en je hebt ook altijd concurrerende fotografen die ook zo snel mogelijk willen zijn, dat de kwaliteit niet meer uitmaakt. Wie het eerst komt, die het eerst maalt. Als je te laat bent met insturen ben je de inkomsten kwijt. Daarom dat de foto’s meestal onbewerkt op het internet verschijnen.

Fotografie Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek

Wat kan je allemaal aantreffen?

Buiten het droog gekookte pannetje kan je op veel zaken stuiten waar je misschien liever niet bij had willen zijn. Maar als 112 fotograaf weet je al wat je te zien kunt krijgen, en als je het werk al een tijdje doet word je ere ook wel een beetje gehard in, zoals Vincent omschrijft. Toch omschrijft hij een zeer memorabel moment:

Een oproep voor een liquidatie staat mij nog erg goed bij in mijn geest. Onderweg in de auto denk je wel, wat zou ik te zien gaan krijgen? Loopt de dader nog ergens rond? Ik was ingelicht dat de persoon in zijn auto zat en in zijn hoofd was geschoten met een pistool. Je stelt je daarop in en beseft dat het wel is heel heftig kan zijn wat je gaat zien. Echter leek het net of de persoon in slaap was gevallen achter het stuur. Had een heel klein wondje boven het oor wat net zo goed een schaafwondje had kunnen zijn en was totaal niet bloederig.

Vincent Snoek

Ook heeft hij een keer bijna de verkeerde foto doorgestuurd naar het persbureau. Bij een kade waar een persoon per ongeluk het water was in gefietst, heeft hij foto’s gemaakt vanaf de andere kant van het water. Vanaf dat standpunt waren de personen niet goed herkenbaar, maar de hele kade stond vol met politie, brandweer traumahelikopter, duikteams, ambulances, etc. Vanaf zijn standpunt gaf dit een hele mooie indrukwekkende foto. Na 10 foto’s geschoten te hebben stuurt hij via zijn telefoon de beste foto’s (in hoeverre hij dit op zijn telefoon kon zien) naar het persbureau. Thuis aangekomen bleek dat hij 1 foto had gemaakt waarop de verdronken persoon de kade op werd getild, na snel gekeken te hebben of hij deze foto niet per ongeluk had doorgestuurd bleek dit gelukkig niet het geval te zijn. Hij zou dit zelf niet gepast vinden, maar niet alle foto’s die worden ingezonden worden geplaatst, vaak worden zulke onbedoelde foto’s eruit gefilterd.

Ondanks al het leed wat er is rondom zo’n situatie, probeert hij altijd wel iets moois van de foto’s te maken. Doormiddel van het gebruik van bepaalde hoeken en standpunten, panning shots, etc. kan je ook van ethisch moeilijke onderwerpen nog steeds mooie foto’s maken.

Fotografie Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek

Vind iedereen dat wel leuk? Om zo op de fotogezet te worden?

Niet iedereen vindt het leuk om op de foto gezet te worden of dat er een fotograaf rondloopt, dit kan pijnlijke situaties opleveren. Vincent probeert hier zoveel mogelijk rekening mee te houden. Allereerst mag je nooit in de weg lopen voor de hulpdiensten, ook niet als je daarmee toch net die ene “gouden foto” kan maken. Ook het slachtoffer pontificaal in beeld zetten doe je niet. Blijf op een gepaste afstand totdat de persoon is afgevoerd! Je hoeft ook niet altijd achter het afzetlint te komen voor een mooie foto, als je dit niet hoeft, doe het dan ook niet, je loopt dan niemand in de weg. Ook al heb je een politieperskaart hoef je niet altijd onder het lint door. Moet je wel achter het lint komen, kan dit heftige reacties van omstanders opleveren, maar ook van de politie die het niet goed begrijpt. Vincent verteld hierover:

“Dit kan soms tot heftige en felle reacties van agenten opleveren. Blijf altijd rustig leg uit waarvoor je er bent en laat je perskaart zien. Ga nooit een felle discussie aan. Zolang ik niemand in de weg loop en hinder met zijn uitvoeren van zijn beroep mag ik daar zijn. Pas als een agent je formeel vordert of gebied te vertrekken hoef je hier pas naar te luisteren anders kan je gearresteerd worden, maar wees slim en luister gewoon naar de agenten, want je hebt alleen jezelf er maar mee als je op je strepen gaat staan. Soms moet dat echter wel. Vraag een persvak aan als ze je (soms onterecht) gebieden te vertrekken. Hier moeten zij gehoor aan geven. Hoe “moeilijker” je doet hoe minder haast ze hiermee zullen hebben.”

Vincent Snoek

Vaak zijn ook de omstanders er niet van gediend dat er een fotograaf rondloopt, vooral bij ongevallen met kinderen kunnen de emoties hoog oplopen. Mensen verwijten je dan dat je “verdiend aan het leed van anderen” of “dat je niet helemaal goed bent”, etc. Soms leidt dit tot belemmering van werk of zelfs intimidatie en bedreigingen. Zodra de politie dit merkt worden de mensen worden verzocht weg te gaan en laat de politie de persfotograaf vaak het werk doen. De mensen worden vaak boos omdat ze in de media misselijkmakende beelden zien, maar deze worden vaak niet door de persfotografen gemaakt. De beelden die mensen te erg voor woorden vinden worden vaak door mensen met een mobiel (denk bijv. aan een ongeluk op de snelweg waar iedereen filmend langsrijdt) gemaakt. Bij deze beelden wordt nooit verteld wat voor fotograaf deze heeft gemaakt. Natuurlijk heb je ook binnen de 112 fotografie rotte appels, maar Vincent zegt hierover:

“Elke persfotograaf die ik ken houdt nagenoeg dezelfde morele afwegingen aan.”

Vincent Snoek

Een slachtoffer (uit privacy redenen wordt de naam niet genoemd) doet een boekje open over hoe hij dit heeft ervaren. Ruim 10 jaar geleden is hij slachtoffer geweest bij een groot ongeluk op de weg, hierbij waren alle hulpdiensten aanwezig wat ook de nodige fotografen lokte. Hierbij zaten ook fotografen die foto’s van hem maakte, hij is, in zijn eigen woorden “vrij uitgebreid in beeld gebracht”. Deze foto’s zijn zonder pardon op internet verschenen. Dit bleek een flinke confrontatie voor hem, hij heeft er nog enkele jaren last van gehad en wilde de foto’s ook niet zien. Toch wordt hij tot op de dag van vandaag (de eerste jaren nog het meest) nog steeds met de foto’s geconfronteerd, zonder dat hij ze zelf opzoekt.

Toch kan het ook voor bijv. verzekeringskwesties handig zijn om foto’s van een ongeval te hebben, de verzekeraar kan hierbij kijken wat er is gebeurd en zo bepalen hoe de schade uitgekeerd kan worden. Vaak worden deze beelden via het persbureau of via de betrokken opgevraagd. Vincent zou ze niet direct aan de verzekering geven.

Ikzelf heb het ook meegemaakt dat een familielid van mij zwaar was verongelukt, uit het verhaal van de ambulance broeders was het onbekend wat er was gebeurd. Natuurlijk wil je als familie weten wat er precies aan de hand is en wat er is gebeurd. Ikzelf ben hiervoor op zoek gegaan naar de foto’s en kwam al snel op 2 fotografen uit die foto’s hadden gemaakt van het ongeluk, waarbij de slachtoffers niet zichtbaar waren. Als familie hebben we de foto’s bekeken en hier konden we al iets aan informatie uit halen wat er was gebeurd. Ik heb de fotografen gevraagd of ik de foto’s als familie mocht hebben, 1 mailde terug met de vraag hoe het met mijn familielid was en stuurde alle foto’s gratis door (ik mocht ze niet verspreiden, wilde ik ook niet), de andere fotograaf stuurde een offerte. Voor ons als familie was het heel fijn om de foto’s te kunnen bekijken, hierdoor kregen wij een idee wat er gebeurd was en konden wij alles beter begrijpen. Het was wel pijnlijk om de foto’s te zien, maar het hielp wel.

Vincent zegt hierover:

“Ik geef ze altijd de foto’s kosteloos als ik dat verzoek krijg. Gebeurd niet vaak echter. 2x per jaar is veel.”

Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek

Mag dat allemaal wel van de huidige AVG?

Voor fotografen geldt nog dat ze bijzondere persoonsgegevens (in dit geval een herkenbaar gelaat van een persoon) mogen verwerken als ze dat doen in het kader van journalistieke doeleinden of artistieke uitingsvorm. Elke foto kan gezien worden als artistiek. Let wel dit is geldig voor de openbare ruimte. Andere regels zijn van toepassing op scholen, verenigingen e.d. Veel mensen zien het echter anders, want ze hebben op facebook gelezen dat… Journalistiek mag er nog heel veel, ook volgens de AVG. Publiceren is een ander verhaal. Als de gefotografeerde een “aannemelijk belang” heeft om niet te publiceren of hij/zij in diskrediet gebracht kan worden mag dat niet. Daarom worden boefjes e.d. altijd geblurd.

Tips voor 112 fotografie:

Zoals hierboven te lezen valt, zit er veel meer achter 112 fotografie dan dat het lijkt. Iedereen met een camera kan natuurlijk foto’s maken, maar moreel gezien is dit niet altijd verstandig. Let altijd goed op wat je op de foto zet, denk hier goed over na of je dit wel wilt vastleggen en wat de gevolgen kunnen zijn. Maak ten alle tijden een goede overweging of het moreel wel kan en maak dan de keuze of je de foto wel of niet gaat maken. Bedenk ook goed dat je soms dingen kan zien die je liever niet wil zien, dat je geïntimideerd kan worden, 24/7 gebeld kan worden, etc. Gedraag je niet als ramptoerist, maar als fotograaf.

Maar bovenal doe het met respect en dan kom je geregeld thuis met geweldige platen.

Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek
Fotografie Vincent Snoek

Reacties (1)

Your Avatar
Jacques Linssen 17 april om 19:05

Boeiende materie, en goede tekst!

Reageer hier op
Your Avatar
Jasper Scheffers 17 april om 19:56

Dank je Jacques.

Anderen bekeken ook

Meer artikelen over fotografie

Hij staat voor je klaar!
Oeps... Niet alle gegevens zijn correct ingevuld!
Foto! Clubmagazine Downloaden